AİLE VE İLETİŞİM

Tek olmak, eşsiz olmak Allah’a mahsustur. Bizler bir eşe, bir yuvaya, güvene ve bağlılığa muhtacız. Desteğe ve paylaşıma, sevgiye ve ilgiye, huzura ve şefkate, kısacası bir aileye ihtiyaç duyarız. Aile, yüzeysel bir anlam taşıyan ve değerden yoksun olan “ilişki, birliktelik ve beraberlik” gibi kelimelerle ifade edilemeyecek kadar kutsal bir müessesedir. Aile, geniş veya dar diye nitelendirilmeyecek kadar tam, engin ve zengin bir bütünlüktür. Anne baba, dede-nine, evlat-torun, akraba-komşu bu bütünlüğün olmazsa olmaz unsurlarıdır. Aile, Sevgili Peygamberimizin ifadesiyle kişiliğimizin, inancımızın ve yaşam tarzımızın şekillendiği bir eğitim yuvasıdır. (Buhârî, Cenâiz, 92) “Aile olmak”, Rabbimizin beyanıyla “birbirine elbise olmaktır.” (Bakara, 2/187)
Bu yüzden aile bir ilişki alanı değil, çok yönlü bir iletişim alanıdır.

İLETİŞİM NEDİR?
İletişim, iki canlı arasında bir bilgiyi aktarma ve anlama sürecidir. Dünyayı anlamlı kılmaya; keşfettiğimiz anlamı başkalarıyla paylaşmaya; derdimizi, duygu ve düşüncelerimizi, ihtiyaç ve beklentilerimizi karşımızdakine aktarmaya iletişim diyoruz. Bunu incinmeden ve incitmeden yapabilmek ise, doğru ya da sağlıklı iletişim olarak adlandırılıyor. İletişim kimi zaman sözlü olur; konuşarak, söyleşerek, hasbihâl ederek ya da bağrışarak... Kimi zaman da sözsüz olur; bir duruşla, bir bakışla, bir gülümseme ya da bir kaş çatışla... Bazen hiç konuşmadan kucaklarız, bazen de yüzümüzü çevirir sırtımızı döneriz. Sesimiz çıkmasa da beden dilimizle iletişim kurabilir, kendimizi ifade edebiliriz. Sonuçta her gün, çevremizdekilere olumlu ya da olumsuz, sözlü ya da sözsüz yüzlerce mesaj veririz.

AİLE İÇİ İLETİŞİM NE DEMEKTİR?
Aile içinde büyük-küçük, kadın-erkek, gençyaşlı herkesin birbiriyle kurduğu bağ ve bu bağ aracılığıyla gönderdiği mesajlar, aile içi iletişimi oluşturur. Eğer aile içinde sağlıklı bir iletişim tarzı benimsenmişse, aile fertleri birbirlerini incitmeden istek ve ihtiyaçlarına kavuşabilir. Problemlerini kangren hâline gelmeden konuşarak çözebilir. Çatışma olduğunda hemen umutsuzluğa kapılmadan, her iletişim sürecinde iletişim kazalarının olabileceğini göz önüne alarak, anlaşma çareleri arayabilir.

Sağlıklı bir iletişim dilinin kullanıldığı ailede, herkes birbirinin varlığına saygı duyar. Karşısındakinin farklı düşünce, zevk, istek, ideal ve planlarının olmasını normal karşılar. Kendisinin de insan olarak bazı zaafları ve hataları olduğunu kabul eder. Kırmadan, yıkmadan, yaralamadan iletişim kurmak için emek harcar. Lisan, lafız, kelam, dil ve laf, günlük hayatımızda konuşmayı ifade ederken kullandığımız kelimelerdir. Arapça’da “lisan” sivriltmek, “lafız” atmak, “kelam” ise yaralamak gibi kök anlamları taşır. “Dil” kelimesi Farsça’dan dilimize geçmiştir ve gönül demektir. “Laf” ise yine Farsça kökenli olup, boş söz anlamına gelir.
Buradan hareketle diyebiliriz ki, aile içi iletişim, sivriltilip atılan boş sözlerin gönüllerde açabileceği yaraları önceden hesap etmek demektir.

Aile içi iletişim, öncelikle “dil” demektir; dili doğru kullanıp mendile ihtiyaç bırakmamaktır. Yüce Allah, “Kullarıma söyle en güzel şekilde konuşsunlar. Yoksa şeytan aralarını bozar. Çünkü şeytan insanın apaçık düşmanıdır” (İsrâ, 17/53) buyurur. Ağzımızdan çıkana dikkat etmemizi ister ve
her sözümüzün kayıt altına alındığını hatırlatır. (Kaf,50/18)

Peygamber Efendimiz ise bizi şöyle uyarır: “Kim Allah’a ve âhiret gününe inanıyorsa, ya hayır söylesin ya da sussun.” (Buhârî, Edeb, 31) Dolayısıyla aile içi iletişim, şeytanın arabozuculuğuna fırsat vermeden konuşmak, iyiyi ve doğruyu söylemek, ağzının tadına sahip çıkmaktır. Huzurlu bir aile, hiçbir sorunla ve sıkıntıyla karşı karşıya gelmeyen, hiçbir tartışmaya ve gerilime sahne olmayan aile demek değildir. Huzurlu aile, sağlıklı bir iletişim ağı kurarak sorunları ve sıkıntıları insanca çözebilen aile demektir. Aile içi iletişim sürecini gönül dili, değer dili, teşekkür dili, özür dili, dua dili ve sükût dili olmak üzere altı dil üzerine bina eden bu kitapçık, aile içi iletişim bilgi ve becerilerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Özümüzdeki güzellikleri sözümüze ve gözümüze yansıtma becerimizin gelişmesine katkı sağlamayı ummaktadır.

Yazan: Doç. Dr. Huriye Martı https://dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/Ailemin%20%C4%B0leti%C5%9Fim%20Dili.pdf